Advanced Whaling

Ég nálgast það að ljúka við stuttmynd sem ég tók að megninu til sumrin 2007 og 2008. Nú er 2010 – það er hægt að finna sér hrikalegar viðmiðanir þegar tími líður, og líta til dæmis til þess að þetta er jafn langur tími og það tók Bítlana að þróast frá Eight days a week á plötunni Beatles for sale, yfir í Sgt. Peppers. Með viðkomu á Rubber Soul og Revolver – það er hræðilegt að hafa popptónlistarmenn til viðmiðunar í hverju sem er – í það minnsta ef maður er einhver sem starfar svona hægt … ef maður er ég.

Það eru semsagt þrjú ár síðan ég rakst á handritið sem var upphafsreitur myndarinnar – það er eftir rúmenska leikskáldið Eugene Ionesco og heitir Anger. Ionesco er talinn til absúrdista, raunar mætustu absúrdista, og dramatíska framvindan í þessu verki er öll í ætt við teiknimynd: stuttmyndin, eins og hann skrifaði hana, gerist í ítölsku smáþorpi, þar sem allt leikur í lyndi á fallegum sunnudegi, þar til allir eiginmennirnir í þorpinu fara heim til allra eiginkvennanna, setjast til borðs og uppgötva að það er fluga í súpunni – öllum súpunum. Öll hjónin byrja að rífast, þar til allar konurnar hella allri súpunni yfir hausana á öllum körlunum. Á meðan kviknar í bænum flæðir súpun um allt, og átökin stigmagnast þar til skeyta á inn myndskeiðum úr nýskeðnum stríðum: Víetnam, Kóreu og fleira. Loks fellur kjarnorskusprengja og heimurinn ferst.

Þegar ég las þetta handrit vorið 2007 varð ég umsvifalaust æstur í að taka myndina upp á Íslandi – heimfæra þetta ítalska smáþorp þar sem fólk drekkur rauðvín á stéttinni við kaffihúsin og karlar stoppa í blómabúðum til að færa konum sínum vönd á leið heim úr kirkju á sunnudegi, upp á Ísafjörð. Út frá öðru sem ég hafði verið að lesa, horfa á og kynna mér, kom raunar öll hugmyndin að framkvæmdinni til mín í einu lagi: Að nota þetta tiltölulega stuttorða og grófa handrit frá Ionesco (366 línur þegar ég var búinn að brjóta það niður, en hann skrifaði það sem prósa) sem spennitreyju á bæinn, eða bæinn sem spennitreyju á það – sjá hvað af götusenunum ég myndi finna í bænum, eða hvaða hliðstæður bærinn byði mér að öðrum kosti sem dokúmentarí efni.

Heillaður af vinnubrögðum Pasolinis við lífstrílógíuna sína ákvað ég líka að biðja heimafólk að leika í myndinni fyrir mig – sjá hvað það gæfi af sér, hvaða líf myndi birtast myndavélinni þar.

Ég náði að skjóta, að ég áætlaði, um hálfa myndina sumarið 2007. Veturinn var ég í útlöndum, en sumarið eftir dvaldi ég á Ísafirði, þar sem ég sótti um starf svæðisfréttamanns, meðal annars með það í huga að ná að ljúka tökum. Það gekk eftir, að mestu leyti. Starfið og önnur viðfangsefni tóku hins vegar meiri tíma en svo að ég næði að klippa myndina það sumarið.

Stuttu eftir að ég flutti til Reykjavíkur um haustið hrundi þetta ömurðar góðæri loksins, þessu fáránlega langvarandi pólitíska ástandi sem hafði átt sinn þátt í því að ég heillaðist bæði af Pasolini, nemendum mínum við Listaháskólann þann veturinn til mikillar mæðu held ég, og af þessu handriti, Reiði, um samfélag þar sem aldrei eru fluttar nema góðar fréttir, en allt springur loks á limminu vegna flugu. Hrunið hafði tvenn áhrif á framvindu myndarinnar: Í fyrsta lagi tafðist hún, eins og allt annað sem ég var að fást við, í byltingarstarfinu, þar sem ég stofnaði og ritstýrði vefmiðli sem kom við sögu, vakti flestar nætur, mótmælti flesta laugardaga – og rétt náði að ljúka önn við HÍ, þar sem ég hafði þá skráð mig í framhaldsnám. Í öðru lagi, hins vegar, fékk ég upp í hendurnar myndefnið sem mig vantaði: reiðina, átökin og byltinguna. Það er búið að taka mig langan tíma að velja úr því efni, enda sumar myndanna þegar dauðar svo að segja: hver þarf fleiri myndir af eldum við Austurvöll eða hjálmalöggum með táragas? Hvað er líka verið að vinna að mörgum myndum um blessað Hrunið? Þegar upp er staðið nota ég raunar bara tvær senur, tvær tökur, af jaðri átakanna, en sem eru báðar orðnar lykilatriði í myndinni, ómissandi eins og hún lítur út núna.

Sumarið 2009 fór í … ég veit ekki alveg hvað. Að ná mér niður eftir átökin, að einhverju leyti. Á meðan ég trappaði mig niður skrifaði ég leikrit um Vilmund Gylfason stjórnmálamann, sem enn bíður eftir að komast á fjalir, og lauk við ljóðabók sem kom út með haustinu. Það er ekki fyrr en nú, að ég er kominn aftur til náms í Berlín, þaðan sem ég ætlaði aldrei að hverfa svona lengi, sem mér tekst að anda nógu hægt til að sitja við og setja saman þessa mynd.

Það er annars stórkostlega fyndið hvað fræði og iðkun eru langt hvort frá öðru … á meðan sá lestur sem ég fæst við og fyrirlestrarnir sem ég sæki, um heimspeki mynda, etja mér áfram til verka, þá er það ekki beinlínis þannig að myndirnar feli í sér útleggingu á fræðunum – eða fræðunum takist að fást við myndirnar. Sambandið virðist oftar af toganum: „Hehe – nærð mér ekki!“ – myndirnar kalla það á orðin og orðin á myndirnar á meðan þau hlaupa í hring. Á sinni möbíusarræmu.

RÚV mun ekkert kaupa, nokkurn tíma … þá þarf ég ekki að hafa áhyggjur af því frekar en af kvikmyndasjóði á meðan á framleiðslu stóð. Ég ákvað þegar ég lagði af stað að vinna verkið ekki bara án þess að leita styrkja, heldur svo gott sem án samstarfsfólks, nema þeirra vina og ókunnugu bæjarbúa sem ég bað að liðsinna mér senu fyrir senu. Þó ætlun mín væri nokkuð skýr í huga mér virtist mér ferlið sjálft og löngunin að baki hvor tveggja, eiginlega of ófagmannleg til að það tæki því að sækja um styrki, reyna að útskýra: „Já, svona þú veist, eins og Pasolini … eða þú veist, svona absúrdismi.“ Það er hins vegar líka til annars gagns, að vinna svona einn, í það minnsta fyrir einhverfa. Einhverfa byrjendur. Til að núllstilla mig, til að finna hvaða verk það er sem ég vil vinna, fannst mér ég þurfa að gera það svona, loforða- og skuldbindingalaust gagnvart öðrum.

Einhverfa, mannafælni, peningafælni … til góðs eða ills. Myndin sem er líklega rétt að segja að sé inspireruð af, frekar en byggð á, handriti Ionescos er í hljóðvinnslu í Ríki náttúrunnar. Hún kemur út úr skápnum á árinu.

Þessi þrjú ár frá því ég las handrit Ionescos hef ég gætt mín á því að sjá ekki upprunalegu myndina sem var gerð eftir handritinu árið 1961 – þar sem hún var ein af sjö myndum um dauðasyndirnar sjö. Raunar hefur ekki verið sérdeilis vandasamt að forðast hana … en ég hlakka til, þegar mín er búin, að sjá hina.